Uyuşturucu madde dosyalarında savunmanın en kritik eşiği, ele geçirilen maddenin “kişisel kullanım sınırı” içinde kalıp kalmadığıdır. Bu eşik, fiilin TCK m. 191 kapsamında (kullanmak için bulundurma — iki yıldan beş yıla kadar hapis, kural olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesi) mi, yoksa TCK m. 188/3 kapsamında (ticaret — on yıldan az olmamak üzere hapis) mi değerlendirileceğini doğrudan belirler.
Uygulamada en sık sorulan soru şudur: “Kaç gram kişisel kullanım sınırı içindedir?” Bu yazıda, Yargıtay içtihatlarında yer alan Adli Tıp Kurumu kriterlerini, madde türlerine göre somut olarak kabul edilmiş miktarları ve hesabın nasıl yapılması gerektiğini ele alıyoruz.
Önce Kritik Uyarı: Kanunda Sayısal Bir Sınır Yoktur
Baştan netleştirmek gerekir: TCK’da veya başka bir mevzuatta “şu maddeden şu kadar gram kişisel kullanımdır” şeklinde bağlayıcı bir sayısal eşik bulunmamaktadır. Aşağıda aktarılan rakamlar, Adli Tıp Kurumu’nun günlük tüketim kriterlerinden ve Yargıtay’ın somut dosyalarda vardığı sonuçlardan çıkarılmış yol gösterici referanslardır, her dosyada bağlayıcı bir tarife gibi kullanılamaz.
Nitekim Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre, kullanma amacının belirlenmesinde üç ölçüt birlikte değerlendirilir: 1- failin maddeyi başkasına satma/devretme yönünde bir davranış içine girip girmediği, 2- maddenin bulundurulduğu yer ve bulunduruluş biçimi (çok sayıda özenli küçük paket, hassas terazi, ambalaj malzemesi gibi bulgular kullanım dışı amaca işaret eder), 3- Miktar, bu üç ölçütten yalnızca biridir ve tek başına belirleyici değildir.
Adli Tıp Kurumu’nun Günlük Tüketim Kriterleri
Yargıtay kararlarına yansıdığı kadarıyla ATK’nın esas aldığı günlük tüketim değerleri şunlardır:
Esrar
Ceza Genel Kurulu’nun defalarca tekrarladığı formülasyona göre: “Adli Tıp Kurumunca esrar kullananların her defasında bir ila bir buçuk gram olmak üzere günde üç kez esrar tüketebilecekleri değerlendirilmektedir.” Genel Kurul buna, kullanıcıların birkaç aylık ihtiyaçlarını ihtiyaten yanlarında bulundurabildiklerini de eklemektedir (CGK, E. 2012/294, K. 2012/253, 26.06.2012; aynı yönde CGK, E. 2012/1335, K. 2013/423, 22.10.2013).
Bu kriter uygulandığında günlük 3–4,5 gram, yıllık yaklaşık 1.100–1.600 gram gibi bir teorik üst değere ulaşılır. Nitekim Genel Kurul, somut bir olayda net 340 gram esrarı “yıllık kişisel kullanım sınırları içerisinde” kabul ederek ticaret suçundan verilen mahkumiyeti bozmuştur (CGK, E. 2012/294, K. 2012/253).
Eroin
Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin bir kararında, ilk derece mahkemesinin gerekçesi aktarılırken ATK kriteri şöyle belirtilmiştir: “kullanım kapsamında günlük eroin miktarının yaklaşık 60 miligram olduğu.” Aynı dosyada Daire, net 6,764 gram eroini kişisel kullanım sınırında kabul etmiştir (10. CD, E. 2023/15864, K. 2023/10973, 13.12.2023).
Metamfetamin ve Diğer Sentetik Maddeler
Metamfetamin için Yargıtay kararlarına yansımış açık bir ATK günlük tüketim rakamı bulunmamakla birlikte, somut kabuller yol gösterici olabilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın itirazını reddeden bir kararda, net 3,49 gram metamfetamin ile net 0,91 gram esrar birlikte “kişisel kullanım sınırında” kabul edilmiştir (10. CD, E. 2024/9456, K. 2025/863, 23.01.2025).
Buna karşılık net 10,65 gram metamfetamin kişisel kullanım sınırının üzerinde sayılmış (10. CD, E. 2022/2954, K. 2024/867, 25.01.2024); net 26,136 gram kokain de aynı şekilde sınırın üzerinde değerlendirilmiştir (10. CD, E. 2020/8807, K. 2026/411, 15.01.2026).
Sentetik Kannabinoid (Bonzai)
Ceza Genel Kurulu, üç sanık tarafından birlikte temin edilen net 57 gram sentetik kannabinoidin miktar itibarıyla kişisel kullanım sınırının üzerinde olduğunu kabul etmiştir (CGK, E. 2021/215, K. 2022/680, 02.11.2022).
Buna karşılık net 2 gram bonzai, net 7,1 gram hint keneviri ve birkaç adet hapla birlikte ele geçirildiği bir olayda, maddeler çeşitlilik arz etmesine rağmen “kişisel kullanım sınırında” kabul edilmiştir (10. CD, E. 2019/4399, K. 2025/2757, 12.03.2025).
Karışık Maddeler İçeren Dosyalar
Farklı türde maddelerin bir arada ele geçirilmesi, tek başına ticaret göstergesi sayılmaz. Bir olayda sanığın üzerinde sentetik kannabinoid emdirilmiş 5 peçete, 2 adet MDMA tablet, 1,36 gram esrar ve 0,059 gram (59 miligram) eroin ele geçirilmiş, Yargıtay, sanığın bağımlı olduğunun tahlille doğrulanması karşısında bu maddelerin kişisel kullanım sınırında olduğuna hükmederek mahkumiyeti bozmuş ve sanığın salıverilmesine karar vermiştir (10. CD, E. 2024/7707, K. 2024/26287, 19.12.2024).
Brüt Değil, Net Miktar Esas Alınmalıdır
Savunmada en çok işe yarayan ve uygulamada en sık gözden kaçan husus budur: hesaplama, ele geçirilen maddenin toplam (daralı/brüt) ağırlığı üzerinden değil, uzmanlık raporunda belirlenen net etken madde miktarı üzerinden yapılmalıdır.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, bir dosyada ilk derece mahkemesinin bu hatayı yaptığını tespit ederek hükmü bozmuştur: mahkeme, ATK kriterlerini uygularken ele geçen maddenin toplam ağırlığını (35,6 gram) hatalı şekilde net miktar olarak kabul edip bu rakam üzerinden “600 günlük kullanım” hesabı yapmış; oysa uzmanlık raporuna göre net eroin miktarı yalnızca 6,764 gramdı (10. CD, E. 2023/15864, K. 2023/10973).
Aynı ayrım başka bir dosyada da görülür: daralı ağırlığı 24,30 gram gelen paketteki metamfetaminin net miktarı 3,49 gram çıkmış ve bu net miktar üzerinden kişisel kullanım sınırında kabul edilmiştir (10. CD, E. 2024/9456, K. 2025/863).
Dosyada yalnızca daralı/brüt ağırlık varsa ve net etken madde miktarı belirlenmemişse, bu bir eksik inceleme itirazıdır.
Tütünle Karışık Sentetik Kannabinoidde Ek Rapor Zorunluluğu
Sentetik kannabinoid dosyalarında özel bir sorun vardır: madde çoğunlukla tütünle karıştırılmış halde ele geçirilir ve toplam ağırlık, gerçek etken madde miktarını aşar.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2025 tarihli bir kararında bu konuda net bir yol göstermiştir: ele geçen maddenin kriminal laboratuvar raporunda uyuşturucu kapsamında sayılmayan nikotin içeriği de tespit edilmişse, dosyanın Adli Tıp Kurumu Kimya İhtisas Dairesi’ne gönderilerek “içerdiği sentetik kannabinoidin net miktarı veya yüzdesi” ile “tütünle karışık olduğu gözetilerek günlük kullanım miktarının tespit edilip edilemeyeceği” konusunda rapor alınması gerekir. Yetersiz rapora dayanılarak hüküm kurulması bozma nedenidir (10. CD, E. 2025/5310, K. 2025/10662, 27.10.2025).
Miktar Sınırda Olsa Bile Ticaret Kabul Edilebilen Haller
Miktarın kişisel kullanım sınırında olması, tek başına TCK m. 191 sonucunu garanti etmez. Yargıtay, aşağıdaki bulguların varlığında sınırdaki miktarlarda dahi ticaret kabul edebilmektedir:
- Maddenin satışa hazır çok sayıda küçük pakete bölünmüş olması.
- Hassas terazi ve ambalaj malzemesinin birlikte bulunması.
- Somut bir satış ihbarı, alıcı beyanı veya iletişim tespiti bulunması.
- Sanığın ekonomik durumu ile maddenin piyasa değeri arasındaki uyumsuzluk.
Tersinden bakıldığında, savunmanın en güçlü destekleyicisi sanığın kullanıcı olduğunu doğrulayan tahlil/toksikoloji raporudur. Yargıtay birçok kararında, ele geçen maddeyle aynı cinste maddenin sanığın kan/idrar tahlilinde tespit edilmiş olmasını kullanma amacını destekleyen kritik bir unsur olarak değerlendirmiştir. Buna karşılık, kullanıcı olduğunu beyan eden sanığın tahlilinde hiçbir madde çıkmaması aleyhe yorumlanabilmektedir.
Sonuç
“Kişisel kullanım sınırı” sabit bir rakam değil, ATK’nın günlük tüketim kriterleri ile somut olayın koşullarının birlikte değerlendirilmesiyle belirlenen esnek bir ölçüttür. Yine de Yargıtay kararlarından çıkan iki teknik ilke, savunmada doğrudan kullanılabilecek netlikte sabittir: hesaplama net etken madde miktarı üzerinden yapılmalıdır ve tütünle karışık maddelerde ATK’dan ayrıntılı rapor alınması zorunludur. Bu iki nokta gözden kaçırıldığında, sınırın çok altında bir dosyada dahi ticaret suçundan mahkûmiyet kurulabilmektedir.
Uyuşturucu madde suçlamasıyla karşı karşıyaysanız, ele geçirilen maddenin miktarına ve raporlamasına ilişkin bu teknik hususların en erken aşamada değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı Stajyer Avukat Barış Arığtekin ve Avukat Yılmaz Demirtaş tarafından kaleme alınmıştır.
UYARI
Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Yılmaz Demirtaş’a aittir. Tüm makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı zaman damgalıdır. Sitemizdeki makalelerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.